Archiwum cyfrowe SBP – pomoc fachowa dla nauczycieli bibliotekarzy

Biblioteki szkolne i pedagogiczne powinny pełnić funkcję ośrodków edukacji czytelniczej, medialnej i informacyjnej oraz przygotowywać swoich użytkowników do wyzwań współczesnego świata. Nauczyciele bibliotekarze są zatem zobowiązani do stałego aktualizowania swojej wiedzy, doskonalenia umiejętności zawodowych oraz orientowania się w tendencjach rozwoju własnej dziedziny.

Pomocą w tym zakresie służy odpowiednio przygotowany warsztat pracy fachowej. Profesor Bogumiła Staniów – autorka Biblioteki szkolnej dzisiaj, stanowiącej kompendium wiedzy z zakresu bibliotekarstwa szkolnego uważa, że w warsztacie tym nie powinno zabraknąć fachowych: bibliografii, encyklopedii i słowników, zbiorów i omówień aktów prawnych, jak również podręczników, poradników, prac naukowych i zbiorowych z zakresu bibliotekoznawstwa i czasopism bibliotekarskich. Obecnie z wielu z tych pomocy można skorzystać za darmo, w formie online, czego przykładem jest Archiwum Cyfrowe Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich – najstarszej organizacji bibliotekarskiej w naszym kraju, zrzeszającej pracowników różnych typów bibliotek. Jednym z jej zadań jest wspieranie ich w rozwoju zawodowym, czemu sprzyja prowadzona przez Stowarzyszenie działalność wydawnicza.

Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne SBP publikuje przede wszystkim czasopisma i książki (także w formie ebooków). Często ukazują się w ramach serii wydawniczych, które stanowią wsparcie metodyczne zarówno dla praktykujących bibliotekarzy, jak i studentów przygotowujących się do pracy w zawodzie. Od lat starsze publikacje Wydawnictwa są publikowane w Internecie, gdzie można nieodpłatnie korzystać z ich pełnych tekstów. W 2021 roku podjęto działania związane z przebudową Archiwum Cyfrowego. Obecnie jest dostępne na stronie www.ac.sbp.pl.

Co można znaleźć w zasobach Archiwum? Przede wszystkim starsze numery czasopism fachowych i naukowych – „Bibliotekarza” (1945-2018) i „Poradnika Bibliotekarza” (1949-2018), „Przeglądu Bibliotecznego” (1908-2020) oraz „Zagadnień Informacji Naukowej” (1972-2021). Książki wydane w ramach popularnych serii wydawniczych – „Biblioteczka Poradnika Bibliotekarza” (6 pozycji), „Bibliotekarze polscy we wspomnieniach współczesnych” (11 pozycji), „Literatura dla Dzieci i Młodzieży. Studia” (4 pozycje), „Nauka – Dydaktyka – Praktyka” (138 pozycji), „Propozycje i Materiały” (63 pozycje), a także wydawnictwa zwarte opublikowane poza seriami (63 pozycje). Zasoby wzbogacają artykuły pochodzące z czasopism (977 pozycji) oraz prac zbiorowych (215 pozycji).

Źródło: www.ac.sbp.pl.

Bazę można przeszukiwać wg różnych kryteriów – kategorii (czasopisma, książki, artykuły), nazwisk autorów, gatunków publikacji, tematów, roku wydania oraz języka (polski, angielski). Umożliwiono także korzystanie z indeksu przedmiotowego (chronologia, temat, miejsce, osoba, instytucja, dzieło).

Archiwum stanowi kompletny i spójny zbiór zasobów cyfrowych, dokumentujący dorobek Wydawnictwa Naukowego i Edukacyjnego SBP. Wiele umieszczonych tutaj publikacji jeszcze nie straciło na aktualności, stanowiąc cenne źródło informacji naukowej i fachowej z zakresu bibliotekoznawstwa, informacji naukowej i dziedzin pokrewnych.

Edpuzzle w bibliotece

Podczas drugiego spotkania w ramach sieci współpracy i samokształcenia poznawaliśmy usługę Edpuzzle, przydatną w pracy pedagogicznej i dydaktycznej nauczyciela bibliotekarza. Poniżej znajduje się jej charakterystyka oraz przykładowy materiał wideo, dotyczący Ignacego Łukasiewicza - patrona roku 2022.

Platforma https://edpuzzle.com/ służy do tworzenia materiałów edukacyjnych online, które powstają na bazie filmów – własnych lub pochodzących z serwisu YouTube. Po wybraniu odpowiedniego nagrania można do niego dodać notatki, komentarze, pytania otwarte i quizy. Istnieje także możliwość jego przycięcia w taki sposób, aby wyodrębnić interesujący nas fragment.

Twórcy platformy umożliwili zakładanie kont nauczycielskich i uczniowskich, co ma znaczenie podczas pracy w ramach wirtualnej klasy, gdzie nauczyciel bibliotekarz udostępnia uczniom przygotowane materiały wideo i monitoruje ich postępy. Uczniowie mogą również korzystać z Edpuzzle bez rejestracji dołączając do grupy otwartej.

Korzystanie z podstawowej wersji usługi, w której przewidziano przechowywanie 20 filmów na koncie użytkownika, jest darmowe.

Korzyści wynikające z udostępniania materiałów przygotowanych na platformie, są następujące:

• uczniowie mogą obejrzeć film wielokrotnie, o dowolnej porze, przewijać go do wybranych fragmentów;
• dzięki pytaniom pojawiającym się podczas oglądania wiedzą, na które fragmenty mają zwrócić szczególną uwagę, co jest najistotniejsze w nagraniu;
• każdy uczeń ma możliwość pracowania we własnym tempie;
• interaktywne pytania, pojawiające się podczas odtwarzania filmu, aktywizują do działania i ułatwiają koncentrację,
• uczniowie otrzymują natychmiastową informację zwrotną, dzięki czemu dowiadują się czy udzielili poprawnych odpowiedzi i właściwie zrozumieli materiał.
• nauczyciel może wykorzystać przygotowany film jako wprowadzenie do kolejnej lekcji/zajęć, z którym mają zapoznać się indywidualnie, w domu.

Techniki pracy umysłowej w bibliotece

Metody uczenia się i strategie zapamiętywania, praca z tekstem, szybkie czytanie… Takie zagadnienia są zaliczane do technik pracy umysłowej, które z powodzeniem można włączyć do lekcji i zajęć bibliotecznych. Tym bardziej, że wśród podstawowych zadań biblioteki szkolnej, wymienionych w artykule 104 ustawy Prawo oświatowe z 14 grudnia 2016 roku (Dz.U. 2021 poz. 1082, tekst jednolity), znalazł się zapis o konieczności rozbudzania i rozwijania u uczniów indywidualnych zainteresowań oraz wyrabiania i pogłębiania nawyku czytania i uczenia się.

Poza typowymi tematami omawianymi w ramach pracy dydaktycznej bibliotekarza, od dawna sięga się także po inne zagadnienia. Na łamach prasy bibliotekarskiej opublikowano konspekty i scenariusze z pomysłami na zajęcia dotyczące tworzenia różnych typów notatek, wykorzystania mnemotechnik czy poprawy tempa czytania. Ich wykaz (w wyborze) umieszczono poniżej.

• Araszczuk Z., Superpamięć – poznajemy efektywne techniki zapamiętywania. Konspekt zajęć z zakresu organizacji i techniki pracy umysłowej ucznia w szkole ponadpodstawowej. „Biblioteka w Szkole” 2000, nr 10, s. 21-23.
• Cierlica W., Organizacja pracy umysłowej i samokształceniowej. „Biblioteka w Szkole” 1997, nr 4, s. 27.
• Gmerek-Biniek G., Stwarzamy sobie "środowisko" do procesu uczenia się. „Biblioteka w Szkole” 2000, nr 2, s. 8-9.
• Gmerek-Biniek G., Uczymy się. „Biblioteka w Szkole” 2000, nr 2, s. 10.
• Gmerek-Biniek G., "Uczymy się, aby poznać świat i dać się poznać światu". Jak wyszukać i zapamiętać informację? „Biblioteka w Szkole” 2000, nr 2, s. 11.
• Kasprzyszak E., Trening pamięci – metody efektywnego uczenia się. „Biblioteka w Szkole” 2018, nr 6, s. 31-32.
• Kasprzyszak E., Trening szybkiego, efektywnego czytania. Scenariusz zajęć. „Biblioteka w Szkole” 2018, nr 10, s. 23-25.
• Lachowska E., Sztuka szybkiego czytania. „Biblioteka w Szkole” 1997, nr 10, s. 8-9.
• Nowak D., Zasady organizacji pracy umysłowej i samokształceniowej opartej na dokumencie bibliotecznym. „Biblioteka w Szkole” 1992, nr 12, s. 20-21.
• Nuc A., Jak przygotować się do egzaminu dojrzałości? „Biblioteka w Szkole” 1992, nr 12, s. 21.
• Pichet S., Rola czytania w życiu człowieka. (Konspekt lekcji dla klasy I zasadniczej szkoły zawodowej). „Biblioteka w Szkole” 1992, nr 10, s. 22-24.
• Ratyńska-Olechnowska K., Techniki szybkiego czytania. Scenariusz zajęć. „Biblioteka w Szkole” 2005, nr 3, s. 11-12.
• Rogalska U., Doskonalenie techniki czytania. Cykl lekcji dla klas IV-VI szkoły podstawowej poświęcony doskonaleniu techniki czytania. „Biblioteka w Szkole” 2003, nr 1, s. 8-9.
• Smoleńska A., Uczymy się uczyć efektywnie. Konspekt zajęć z "Edukacji czytelniczej i medialnej" w klasie II gimnazjum. „Biblioteka w Szkole” 2001, nr 1, s. 9-10.
• Woźniak J., Jak czytać efektywnie? Konspekt zajęć w szkole ponadgimnazjalnej. „Biblioteka w Szkole” 2004, nr 5, s. 11-13.

"Dialogi Biblioteczne" już online!

Setki artykułów i materiałów metodycznych, popularyzacja dobrych praktyk, liczne grono współpracowników… Niemal od piętnastu lat półrocznik "Dialogi Biblioteczne" służy wymianie informacji i doświadczeń zawodowych w środowisku nauczycieli bibliotekarzy województwa śląskiego.

W najnowszym numerze uwzględniono tegoroczne rocznice i obchody, w popularyzację których włączają się biblioteki. Zaproponowano wykorzystanie planszówek i narzędzi TIK w pracy bibliotekarza oraz świętowania Dni LEGO z najmłodszymi czytelnikami. Podpowiedziano, jak zorganizować biblioteczne wystawy i zajęcia dla uczniów.

Aktualne wydanie czasopisma można pobrać TUTAJ.